Μανιάτες και Σουλιώτες ξανά μαζί μετά από 188 χρόνια!


«Σουλιώτες και Μανιάτες λιοντάρια ξακουστά
Ως πότε στις σπηλιές σας θα ζείτε σφαλιστά;
(...) Καλλίτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή
παρά σαράντα χρόνους σκλαβιά και φυλακή»
(από τον «Θούριο» τού Ρήγα Φεραίου)
«Το Γένος ποτέ δεν υποτάχθηκε στο Σουλτάνο. Είχε βασιλιά του τον Μαρμαρωμένο βασιλιά Κωνσταντίνο Παλαιολόγο, φρουρά του τούς Κλέφτες και κάστρα του άπαρτα τη Μάνη, το Σούλι και τα βουνά»
(Θεόδωρος Κολοκοτρώνης)

Το Καλοκαίρι τού 1822 στα βουνά και τα χωριά τού Σουλίου, στην Ήπειρο, είχε καταφθάσει ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης με πεντακόσιους Μανιάτες εθελοντές και σκοπό να απεγκλωβίσει τούς ανηλεώς πολιορκημένους ηρωικούς Σουλιώτες. Στη μάχη τής Σπλάντζας ο Κυριακούλης, αδελφός του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη και γνωστός πολέμαρχος που είχε «αλωνίσει» μαχόμενος όλη τη χώρα, σκοτώθηκε, όπως και ο επικεφαλής των Τούρκων! Θάφτηκε με τιμές στον κήπο των Ηρώων στο Μεσολόγγι κι έκτοτε σχεδόν αγνοήθηκε...
Πριν λίγες μέρες στη Μάνη, με πρωτοβουλία του Πολιτιστικού Συλλόγου Ρε(υ)ματιάς - Γκιόναλα και Βιλίων Σουλίου και του εκδοτικού οίκου «Αδούλωτης Μάνης», βρέθηκαν μαζί Σουλιώτες και Μανιάτες και μάλιστα στο Λιμένι, δίπλα στην Αρεόπολη, στην κοιτίδα των Μαυρομιχαλαίων, για να θέσουν νέες γέφυρες φιλίας και αδερφοσύνης.
Η 50μελής αντιπροσωπεία Σουλιωτών έτυχε σπουδαίας υποδοχής και φιλοξενίας από «τους αδερφούς Μανιάτες», το Σάββατο 8 Μαϊου 2010. Ομοβροντίες και μπαλωθιές ξανα-«συντάραξαν» το γραφικό παραθαλάσσιο χωριό που στα χρόνια του 1821 ήταν το επίκεντρο του Ελληνικού Αγώνος!
Το τρισάγιο στο οστεοφυλάκιο των Μαυρομιχαλαίων ετέλεσε ο πρωτοσύγγελος τής Ιεράς Μητροπόλεως Μάνης, Αρχιμανδρίτης π.Συμεών Λαμπρινάκος και ακολούθησε σεμνή εκδήλωση σε παρακείμενο αναπαλαιωμένο ιστορικό κτίριο (που θα λειτουργήσει σύντομα σαν ξενοδοχείο), ιδιοκτησίας τής κ.Νίκης Μαυρομιχάλη. Η εκδήλωση περιλάμβανε μικρές ομιλίες για την ιστορική σχέση Μάνης - Σουλίου, από τους Ανδρέα Κάππο και Βασίλη Ζάχο (εκ μέρους του Σουλίου) και Γιώργου Δημακόγιαννη (εκ μέρους της Μάνης), ενώ χαιρέτησαν την εκδήλωση οι Μανιάτες Δημ. Μαυροειδόγγονας, Γ. Ξιφαράς (στρατηγός) και διάβασαν ποιήματά τους ειδικά γραμμένα για την ιστορική σχέση Μάνης-Σουλίου οι Πέτρος Κασιδόκωστας, Ιωάν. Νικητέας και Αντ. Κουτσουλιέρης! Στη συνέχεια έλαβε χώρα η τελετή αδελφοποίησης των εφημερίδων «Ρεματιώτικα Νέα» και «Αδούλωτη Μάνη» που δεσμεύτηκαν να «καλλιεργήσουν από κοινού τον σπόρο τής νέας αδερφοσύνης μεταξύ Σουλιωτών και Μανιατών».
«Με βαθύτατο σεβασμό και δέος προσκυνούμε την γενέθλια γη του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη που θυσιάστηκε για τη λευτεριά των Σουλιωτών, εμείς οι απόγονοί τους, 188 χρόνια μετά» έγραψε στο ειδικό βιβλίο Αδελφοποίησης ο Βασίλης Ζάχος, εκ μέρους των Σουλιωτών, και κατέληξε: «Ζήτω οι αθάνατοι Μανιάτες και Σουλιώτες. Ζήτω το αθάνατο Ελληνικό πνεύμα. Ζήτω η αδελφοποίηση των σύγχρονων Σουλιωτών και Μανιατών». Και ο Ανδρέας Κάππος συμπλήρωσε: «Μετά από 188 χρόνια εκφράζουμε τον θαυμασμό και την ευγνωμοσύνη μας προς τους ήρωες συντοπίτες σας Μανιάτες που θυσιάστηκαν στον τόπο μας και μας βοήθησαν στον αγώνα μας για την ελευθερία. Οι αδούλωτοι Σουλιώτες αδελφοποιήθηκαν με την αδούλωτη Μάνη»!Εκ μέρους των Μανιατών ο π.Συμεών Λαμπρινάκος σημείωσε ότι «μέσα στον ηρωικό τόπο της Μάνης που γέννησε όχι απλά ήρωες αλλά ημίθεους, συναντηθήκαμε σήμερα στο δειλινό της 8ης Μαϊου 2010, οι απόγονοι Εκείνων που έμειναν πρότυπα ηρωισμού και αυτοθυσίας, απόγονοι Σουλιωτών και Μανιατών, δίνοντας υποσχέσεις δεσμών αίματος και συνέχειας σε ό,τι ξεκίνησαν οι Πρόγονοί μας. Με τις ευλογίες του Μητροπολίτου Μάνης κκ. Χρυσοστόμου σάς υποδεχόμαστε και ευγνωμόνως σάς τιμούμε». Και ο Γ. Δημακόγιαννης, τόνισε ότι «μακάρι η Πατρίδα μας να μην ξαναχρειαστεί Μποτσαραίους, Τζαβελαίους και Μαυρομιχαλαίους... Να μην ξαναχρειαστεί την αυτοθυσία τής Σουλιώτισσας του Ζαλόγγου, ούτε και την μαχητικότητα και αυταπάρνηση των Μανιατισσών τού Διρού που με όπλο το δρεπάνι τού θερισμού γονάτισαν τον Ιμπραήμ και τα φουσάτα του, τον Ιούνιο τού 1826»! Και κατέληξε: «μάρτυρες της νέας αδερφοσύνης μας -που σύντομα θα αποδώσει και νέους ευχύμους καρπούς- η βαριά σκιά του Κυριακούλη και των παλληκαριών του. Η σκιά των Αθανάτων. Η πρώτη και τελευταία υπογραφή είναι βαλμένη με το δικό τους αίμα».
Στη συγκινητική Μανιατο-Σουλιώτικη εκδήλωση που έκλεισε με ανταλλαγή δώρων και αναμνηστικών, μανιάτικο κέρασμα και φυσικά με τον Εθνικό μας Ύμνο, παρέστησαν απόγονοι όλων των φαρών \ ιστορικών οικογενειών του Σουλίου, πολλοί μαθητές και μαθήτριες που έφτασαν στη Μάνη από τα Σουλιωτοχώρια και απόδημοι Σουλιώτες. Ήταν παρών ο Πρόεδρος του Δημοτικού Διαμερίσματος Αρεοπόλεως Βαγγέλης Τσατσούλης, ο πρόεδρος του Πατριωτικού Συνδέσμου Λακωνίας ιατρός Γιώργος Λουκάκος, ο εκδότης της «Φωνής της Μάνης» Νικόλαος Καλαποθαράκος, ο υποψήφιος Δήμαρχος Μάνης Αντώνης Καλαντώνης κ.ά.
Στο Λιμένι βρέθηκαν επίσης Μανιάτες απ' όλες τις γωνιές της Μάνης, αντιπροσωπεία Λακώνων και Κρητών, ενώ την παράσταση «έκλεψε» το Σώμα Απόδοσης Τιμών τής Μάνης, με ενήλικους Μανιάτες και Μανιάτισσες που ήταν ενδεδυμένοι την παραδοσιακή φορεσιά τού αδούλωτου Τόπου. Το Σώμα αποτελούνταν από τους Καίτη Αντωνάκου - Μπραϊμη, Δήμητρα Δημακόγιαννη - Καστρή, Δημήτρη Σωτηράκο, Νίκο Γιανναρέα, Δημήτρη Μαυροειδόγγονα, Σωτήρη Μιχαλεάκο.

Κ. Κοκκινιώτης
[φωτογραφίες: Αδούλωτη Μάνη]

ΠΗΓΗ

http://info-periergos.blogspot.com/2010/05/188.html

«ΣΥΝΩΣΤΙΣΜΕΝΕΣ» ΣΤΟ …ΖΑΛΟΓΓΟ

«ΣΥΝΩΣΤΙΣΜΕΝΕΣ» ΣΤΟ …ΖΑΛΟΓΓΟ
Συνωστισμένες στὸ Ζάλογγο
Ἀπόσπασμα ἀπὸ τὸ ὁμώνυμο βιβλίο
τοῦ Γιώργου Καραμπελιᾶ
«Συνωστισμένες στὸ Ζάλογγο.
Οἱ Σουλιῶτες, ὁ Ἀλὴ πασὰς καὶ ἡ ἀποδόμηση τῆς ἱστορίας»
Ἐναλλακτικὲς Ἐκδόσεις, Ἀθήνα 2011
. ΕΙΣ. ΣΧ. «ΧΡ. ΒΙΒΛΙΟΓΡ.»: Κατὰ μία παράδοξη σύμπτωση ἡ ἀντίληψη τῆς «ἀπομυθοποιήσεως» καὶ τῆς «ἀποδομήσεως τῶν ἰδεολογημάτων» βρίσκει θερμοὺς ὁμολόγους ὑποστηρικτὲς καὶ στὸν θεολογικὸ /ἐκκλησιαστικὸ χῶρο.
. Τὶς τελευταῖες δεκαετίες, ἡ ἀποσύνθεση τῶν ἐθνικῶν ταυτοτήτων, κατέστη ὁ κυρίαρχος στόχος τῆς δυτικῆς ἱστορικῆς καὶ κοινωνιολογικῆς σκέψης, ἰδιαίτερα σὲ ὅ,τι ἀφορᾶ στὰ ἔθνη τῆς περιφέρειας. Ἕνας λόγος «ἀντιεθνικιστικός», ἐνίοτε καὶ «ταξικός», ἀπεδείχθη ὁ πλέον πρόσφορος γιὰ νὰ ἀποδώσει τὴν τρέχουσα παγκοσμιοποιητικὴ/αὐτοκρατορικὴ ἰδεολογία καὶ ὁρισμένοι ἀριστεροὶ διανοούμενοι μεταβλήθηκαν στὸ σκεῦος ἐκλογῆς αὐτοῦ τοῦ ἰδεολογικοῦ ἐγχειρήματος.
. Στὸν βαθμὸ ποὺ ἀναπτυσσόταν καὶ ἑδραιωνόταν αὐτὴ ἡ «νέα ἱστορία», θὰ ἔπρεπε ἀναπόφευκτα νὰ ἀναμετρηθεῖ καὶ μὲ τὸ ἀγωνιστικὸ/ἀνταγωνιστικὸ στοιχεῖο τῶν προεπαναστατικῶν καὶ ἐπαναστατικῶν χρόνων. Θὰ ἔπρεπε νὰ «ἀπομυθοποιηθεῖ» τὸ κρυφὸ σχολειό, ἡ 25η Μαρτίου, ἡ κατάληψη τῆς Τριπολιτσᾶς, τὰ Ὀρλωφικά, ἐν τέλει ἡ ἴδια ἡ «κλεφτουριά».
. Ἰδιαίτερα, θὰ ἔπρεπε νὰ ἀποσιωπηθοῦν ἢ νὰ ὑποβαθμιστοῦν τὰ ἐπαναστατικὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα προηγοῦνται τῆς Ἐπανάστασης τοῦ ’21. Διότι αὐτὰ ἀκριβῶς καταδεικνύουν πὼς ἡ ἀφετηρία τῆς παλιγγενεσίας δὲν ἦταν ἀποκλειστικῶς οἱ λόγιοι, ποὺ προσέλαβαν τὶς ἰδέες τῆς γαλλικῆς Ἐπανάστασης καὶ τὶς διοχέτευσαν σὲ μία, λίγο πολύ, ἀδιαφοροποίητη ἐθνικὰ μάζα. Οἱ λόγιοι ἀποτελοῦσαν μία καὶ μόνο συνιστῶσα ἑνὸς ἐθνικοῦ κινήματος. Μία ἄλλη, ἀποφασιστικῆς σημασίας, συνιστῶσα ὑπῆρξαν οἱ ἔνοπλες συσσωματώσεις τῶν Ἑλλήνων, ποὺ συγκρούονται μὲ τοὺς Τούρκους, ἀδιάκοπα, ἀπὸ τὸν Κροκόνδειλο Κλαδᾶ, τὸν 15ο αἰ., ἕως τοὺς Σουλιῶτες, τοὺς Χειμαριῶτες, τὴν κλεφτουριὰ καὶ τὰ ἔνοπλα σώματα τῶν Ἑπτανήσων καὶ τῶν παραδουνάβιων Ἡγεμονιῶν.
. Στὰ πλαίσια λοιπὸν τῆς «ἀποδόμησης τῶν ἐθνικῶν μύθων», προνομιακὴ θέση κατέχει προφανῶς καὶ ἡ κατάρριψη τοῦ «μύθου» τῶν Σουλιωτῶν, μιᾶς ἀπὸ τὶς ἰσχυρότερες καταγωγικὲς ἀφηγήσεις τοῦ νεώτερου ἑλληνισμοῦ. Καὶ πράγματι, οἱ Σουλιῶτες καταλαμβάνουν κεντρικὸ ρόλο στὴ νεώτερη ἑλληνικὴ ἱστορικὴ συνείδηση, ἐξ αἰτίας τοῦ μακρόχρονου καὶ ἀνυποχώρητου ἀγώνα τους, ἐπὶ δύο αἰῶνες, ἐνάντια στοὺς Τούρκους καὶ τῆς –ἀποφασιστικῆς σημασίας– συμμετοχῆς τους στὴν Ἐπανάσταση.
. Αὐτὸ τὸ ἐγχείρημα ἐκφράζεται κυρίως μέσῳ τῆς ἀποσιώπησης – χαρακτηριστικά, στὸ ἱστορικὸ ντοκιμαντὲρ τοῦ Σκάι γιὰ τὴν Τουρκοκρατία, στὶς ἀρχὲς τοῦ 2011, ἐκθειάζεται ὁ Ἀλὴ πασάς καὶ ἀποσιωποῦνται ὁλοκληρωτικὰ οἱ Σουλιῶτες. Τέλος, ἐπιχειρεῖται καὶ ἕνα βῆμα πιὸ πέρα, δηλαδὴ ἡ ἀνοικτὴ ἀμφισβήτηση τοῦ «ἐθνικοῦ μύθου» τοῦ Σουλίου καὶ τῶν Σουλιωτῶν.
. Ἡ ἐθνοαποδομητικὴ ἱστορικὴ σχολὴ θὰ πρέπει νὰ καταδείξει, ἔστω καὶ διὰ τῆς χειραγώγησης/ἀποσιώπησης, ἤ, ἂν χρειαστεῖ, καὶ τοῦ βιασμοῦ τῶν ἱστορικῶν στοιχείων, πὼς οἱ Σουλιῶτες δὲν ἦταν τίποτε ἄλλο παρὰ μία συνένωση ἀπὸ μᾶλλον πρωτόγονες φάρες, ἀλβανικῆς καταγωγῆς καὶ γλώσσας, οἱ ὁποῖες δὲν διέθεταν κάποια ἐθνικὴ ἢ ἔστω πρωτοεθνικὴ συνείδηση, ἀλλὰ μόνο μία χριστιανικὴ ταυτότητα, ἀνταγωνιστικὴ πρὸς τὴ μουσουλμανική του Ἀλῆ Τεπελενλῆ καὶ τῶν Τουρκαλβανῶν του. Ἂν τὸ ἐπιτύχει, τότε θὰ ἔχει προσθέσει ἕνα ἀκόμα λιθαράκι στὸ βασικὸ ἰδεολογικό της πρόταγμα: ἡ ἐθνικὴ συνείδηση εἶναι ἀποῦσα ἀπὸ τοὺς Ἕλληνες πρὶν ἀπὸ τὴν Ἐπανάσταση τοῦ ’21 καί, ἑπομένως, τὸ ἑλληνικὸ ἔθνος διαμορφώνεται κυρίως, μέσῳ τοῦ κράτους. Οἱ Σουλιῶτες «δὲν εἶναι» Ἕλληνες, ἀλλὰ «ἐξελληνίζονται» ἐπιγενέστερα, πολὺ μετὰ τὴ σύγκρουσή τους μὲ τὸν Ἀλή.
. Τὴν ἴδια ἐποχή, ἐξελληνισμὸς καὶ ἐνσωμάτωση στὴν ὑπόθεση τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπανάστασης, τοὺς πολιτικο-στρατιωτικοὺς στόχους καὶ τὸ ἐθνικό της ὅραμα, ἀποτελοῦν τὶς δύο ὄψεις τῆς νέας πραγματικότητας, στὴν ὁποία ἐντάσσονται οἱ Σουλιῶτες[1].
. Ἐπειδὴ τὸ Κούγκι, ὁ Σαμουήλ, οἱ Τζαβελαῖοι, τὸ Ζάλογγο, ἡ Δέσπω καὶ ὁ πύργος τοῦ Δημουλᾶ, ἀποτελοῦν λέξεις/σημαίνοντα, ποὺ στὸ ὑποσυνείδητο τῶν Ἑλλήνων ταυτίζονται μὲ τὴν ἀγωνιστικὴ διάσταση, ὄχι μόνο τοῦ Σουλίου, ἀλλὰ τῆς νεώτερης ἑλληνικῆς ταυτότητας γενικά, θὰ πρέπει, ἐν τέλει, νὰ πλήξουμε τὴν ἀληθοφάνεια τῶν γεγονότων καὶ τὸν ἡρωικὸ χαρακτήρα ἀτόμων καὶ πράξεων. Σὲ τέτοιο βαθμό, ὥστε νὰ ἀμφισβητηθεῖ, χωρὶς μάλιστα καμία ἱστορικὴ ἀντένδειξη, καὶ ὁ χορὸς τοῦ θανάτου τοῦ Ζαλόγγου, δηλαδὴ μία πράξη συνδεδεμένη μὲ τὸ βαθύτερο συναισθηματικὸ καὶ ψυχολογικὸ ὑπόστρωμα τῶν νεώτερων Ἑλλήνων, ἀπὸ τὸ νηπιαγωγεῖο ἕως τὰ γερατειά.
. Τὸ Ζάλογγο καθίσταται, ἔτσι, μαζὶ μὲ τὸ «κρυφὸ σχολειό», προνομιακὸς στόχος τοῦ ἐθνο-ἀποδομητικοῦ ἐγχειρήματος, ὅπως καταδεικνύεται καὶ ἀπὸ σχετικὸ κείμενο τοῦ Ἀλέξη Πολίτη για τὸν χορὸ τοῦ Ζαλόγγου – ἀνακοίνωσή του σὲ συνέδριο, μὲ τὸν εὔγλωττο τίτλο, «Μύθοι καὶ ἰδεολογήματα στὴ σύγχρονη Ἑλλάδα», ποὺ πραγματοποιήθηκε στὶς 23-24 Νοεμβρίου 2005, στὴ Σχολὴ Μωραΐτη. Ο Α. Πολίτης, γράφει: «Ὁ Χορὸς τοῦ Ζαλόγγου ἀποτελεῖ, μαζὶ μὲ τὶς μυθοποιημένες ἐκδοχὲς τῶν κλεφταρματολῶν καὶ τῶν ἀλλεπάλληλων ἐξεγέρσεων κατὰ τῶν Ὀθωμανῶν, τὸ συμπληρωματικὸ ταίρι τοῦ Κρυφοῦ σχολειοῦ: παιδεία καὶ ἀνδρεία συνιστοῦν τὰ ἀγκωνάρια κάθε ἰδεολογήματος γιὰ τὴν ἐξαιρετικὴ ἑλληνικὴ φυλὴ»[2].
. Ὁ στόχος ἔχει τεθεῖ: ἀφοῦ ἔχει πλέον εὐρύτατα ἀπονομιμοποιηθεῖ τὸ «Κρυφὸ Σχολειὸ» –δηλαδή, οἱ ἀγῶνες γιὰ τὴν παιδεία καὶ ἡ σχετικὴ συμβολὴ τῆς Ὀρθοδοξίας, στὴ διάρκεια τῆς Τουρκοκρατίας–, θὰ πρέπει τὸ ἔργο νὰ ὁλοκληρωθεῖ μὲ τὴν ἀπονομιμοποίηση τῆς κλεφτουριᾶς. Καὶ τί πιὸ συμβολικὸ ἀπὸ τὸ Σούλι καὶ τὸν χορὸ τοῦ Ζαλόγγου;
. Ἂς προσέξουμε ὅμως. Ἂν τὸ Κρυφὸ Σχολειὸ ἀποτελεῖ μία κατασκευὴ ἐκ τοῦ μηδενός, ὁ πυρήνας τῶν γεγονότων τοῦ Ζαλόγγου ὐπῆρξε. Βέβαια οἱ ὑπερασπιστὲς κι οἱ προδότες τοῦ Σουλίου, ὅπως κι οἱ γυναῖκες ποὺ αὐτοκτόνησαν, δὲν εἶχαν –ἐκεῖνα ἀκόμα τὰ χρόνια, 1803– ἐνταχθεῖ ὁλοκληρωτικὰ στὴν ἐθνικὴ ὁμάδα τῶν Ἑλλήνων· Ἀρβανίτες ἦταν, δηλαδὴ Ἀλβανοί – αὐτὸ εἶναι ὅμως ἄλλο ζήτημα. Ὡς πρὸς τὸ ἴδιο τὸ γεγονός, ἡ μυθοποίηση βρίσκεται μονάχα στὴν ἐξιδανίκευση, στὸ χορό· αὐτὸ ἄλλωστε εἶναι τὸ διαφορετικὸ καὶ τὸ ἐξαιρετικό, ἐπειδὴ αὐτοκτονίες ἀπελπισμένων, ἀκόμα καὶ ὁμαδικές, δὲν εἶναι κάτι τὸ πρωτόγνωρο στὴν ἀνθρώπινη ἱστορία [3].
. Στὸ Σούλι, λοιπόν, συνωστίζονταν οἱ «ὑπερασπιστές» του, οἱ «προδότες» καθὼς καὶ οἱ «γυναῖκες ποὺ αὐτοκτόνησαν», κάτι, ποὺ ὅπως δηλώνει ὁ συγγραφέας, δὲν συνιστᾶ ἀφ’ ἑαυτοῦ τίποτε τὸ ἐξαιρετικό. Ἀποσιωπᾶ, βέβαια, τὰ μωρὰ καὶ τὰ παιδιὰ ποὺ ἔριξαν οἱ Σουλιώτισσες στὸ βάραθρο, «γιὰ νὰ μὴ γίνουν σκλάβοι στὰ χέρια τῶν ἐχθρῶν τους», ὅπως ἀναφέρει ὁ Χόλλαντ! Ἄλλωστε –ἔσχατο ἐπιχείρημα– οἱ Σουλιῶτες δὲν ἦταν… κἂν Ἕλληνες! Ἀξιοπρόσεχτη καὶ ἡ τεχνικὴ τῆς στρέβλωσης. Ἡ ἀπόφανση ξεκινᾶ μὲ μία ἤπια σχετικῶς διατύπωση: «δὲν εἶχαν ἐνταχθεῖ ὁλοκληρωτικὰ στὴν ἐθνικὴ ὁμάδα τῶν Ἑλλήνων», γιὰ νὰ καταλήξει «Ἀρβανίτες ἦταν, δηλαδὴ Ἀλβανοί»!
. Ὅσο γιὰ τὴν Ψιμούλη, στὴν ἴδια κατεύθυνση, ἀμφισβητεῖ ἀκόμα καὶ τὸ ἴδιο τὸ γεγονὸς τῆς αὐτοχειρίας.
. Ἔτσι στρατεύματα τοῦ Ἀλῆ ἐπιτίθενται αἰφνιδιαστικὰ στοὺς Σουλιῶτες ποὺ ἔχουν καταφύγει στὸ Ζάλογγο. [ ] Στὴ διάρκεια τῆς διεξαγόμενης σὲ στενωποὺς καὶ μονοπάτια τοῦ ὄρους, μάχης, μέρος τῶν γυναικοπαίδων κατακρημνίστηκε εἴτε ἀπωθούμενο στὴν ἄκρη τοῦ γκρεμοῦ ἀπὸ τοὺς ὀπισθοχωροῦντες μαχητὲς εἴτε μὲ ἀπόφαση τῶν γυναικῶν νὰ προτιμήσουν γι’ αὐτὲς καὶ τὰ παιδιά τους τὸν ἑκούσιο θάνατο παρὰ μία ὀδυνηρὴ αἱματοχυσία καὶ αἰχμαλωσία. [4].
. Ἴσως, ἐν τέλει, ἐδῶ νὰ βρίσκεται ἡ ἀφετηρία τοῦ φάσματος τοῦ «συνωστισμοῦ», ποὺ κατατρύχει τοὺς Ἕλληνες ἀποδομητές, συνωστισμένοι στὴ Σμύρνη…, συνωστισμένες στὸ Ζάλογγο.